پاریدولیا چیست-روانشناسی

پاریدولیا یک پدیده روان‌شناسی است که در آن فرد علایم و یا صداهایی که ادراک می‌کند را به صورت معنادار می‌شناسد. مثال‌های معمولی که در این باره زده می‌شود را می‌توان به دیدن چهره در ابر‌ها دیدن چهره در ماه و یا شنیدن پیام‌های ناشناخته وقتی نوار و یا صدای ضبط شده برعکس پخش می‌شود. پاریدولیا از دو واژه یونانی درست شده است، «پارا» که به معنی «کنار» یا «همراه» است و «ایدولون» که به معنی تصویر است و در کل، به معنی و مفهوم جانبی یک شکل اشاره دارد

بارها پیش آمده که در سنگ، گل یا سایر اشیا تصویر آشنایی ببینیم، تصویر انسان یا حیوان یا هر تصویر دیگری که به چشم ما آشنا می‌آید. به طور دقیق‌تر، پاریدولیا یک پدیده روانشناختی است که سبب می‌شود محرک‌های مبهم، اغلب تصویر و صدا، با برداشت نادرست و غیر واقعی از اطلاعاتی که در ذهن داریم ، معنی دار و قابل توجه به نظر برسند. بی‌شک همه ما بی آنکه با واژه پاریدولیا آشنا باشیم، بارها در زندگی روزمره در زمینه های مختلف با این پدیده روبه رو شده‌‌‌ایم. از جمله زمینه هایی که پاریدولیا در آن مطرح بوده است می توان در یک دسته بندی کلی به موارد زیر اشاره کرد:

پاریدولیا حتی در محیط های علمی نیز در بسیاری از اوقات سبب جنجال و داستان سرایی ها شده است. به طوری که حجم زیادی از تصاویر شبیه به انسان یا موجودات زنده و حتی سازه های ساخت بشر در علوم هوا و فضا همواره جنجال برانگیز بوده است. به عنوان مثال در سال ۱۹۷۶، وقتی اولین فضا پیمایی که ناسا به مریخ فرستاد، مشغول عکس‌برداری ازسطح مریخ بود، تصویری را ثبت کرد که شبیه صورت یک انسان بود و به نام صورت مریخ شناخته شد. این تصویر که سال‌ها به عنوان یک موضوع جنجالی در فیلم‌ها، مجلات و کتاب‌ها مطرح بود، در حقیقت تنها و تنها یک صخره بزرگ در حال شکل گیری بود که با وجود سایه های اطرافش شبیه فرعون مصر به نظر می‌آمد. علاوه بر آن در زمینه های تحقیقاتی دیگر نیز با این پدیده روبرو بوده‌ایم چنانکه مثال یک محقق ژاپنی به نام «چنسوکو اوکامارو» در تحقیق بر روی فسیل‌ها، ده‌ها قطعه فسیل شبیه انسان و حیوانات پیدا کرد که متعلق به ۴۲۵ میلون سال پیش بودند، فسیل‌ها بسیار شبیه اجزای بدن انسان و سایر حیوانات بودند، تنها مشکل آنها این بود که آنها جز قطعات چند سانتیمتری یا چند میلیمتری نبودند و در واقع این قدرت تخیل این محقق بود که در تکه‌های سنگ و فسیل اجزای پیکر موجودات را می‌دید!
این پدیده از قرون گذشته، حتی قبل از اینکه به صورت علمی بررسی شود، مورد استفاده هنرمندان بوده است. چنانکه داوینچی در یادداشت‌های خو پاریدولیا را به عنوان ابزار هنرمندان معرفی کرده است به عقیده او “اگر شما به دیواری که در آن لکه‌های مختلف وجود داشته باشد نگاه کنید می‌توانید کوه‌ها درختان و هرچیزی که قوه تخیلتان اجازه بدهد را بسازید.
یکی از جلوه‌های پاریدولیا، در زمینه اعتقادات مذهبی است. این نوع از پاریدولیا، اختصاص به فرهنگ یا معتقدان مذاهب خاصی ندارد و تقریباً در همه کشورها و در میان پیروان همه ادیان این پدیده مشاهده شده است که همواره هم جنجال برانگیزترین نوع پاریدولیا بوده است. برخی تحقیقات نشان داده است که افراد مذهبی بیشتر از خداناباوران، تصاویر قدیسان را در اشیا پیرامون خود می‌بینند.  .  گاهی اوقات این پدیده سبب منافع و ضرر های اقتصادی هم شده است از جمله، در سال ۱۹۹۴، یک زن آمریکایی، تصویر مریم مقدس را در نان تست خود دید. او این نان را برای فروش در eBay گذاشت و در نهایت حدود ۲۸ هزار دلار فروخته شد. یا در سال ۱۹۵۲، اسکناس‌های کانادایی به این علت که در میان موهای ملکه الیزابت شیطان خندانی دیده‌ می‌شد، توسط بانک‌ها جمع آوری شدند.